Deze gemeenten hebben de schoonste en de vuilste lucht van Nederland

Data-onderzoek · Luchtkwaliteit · Open data

Waar je woont bepaalt hoeveel fijnstof en stikstofdioxide je elke dag inademt. Voor dit onderzoek verzamelden wij 92 dagen aan uurwaarden (21 mei tot en met 20 augustus 2026, 2.208 metingen per gemeente) uit het Europese CAMS-model, dat metingen van het Nederlandse meetnet combineert met een verspreidingsmodel. Voor veertig gemeenten — alle grote steden plus een dwarsdoorsnede van kleinere gemeenten en de Waddeneilanden — berekenden we het gemiddelde voor PM2,5, PM10 en NO₂.

Wil je meteen weten hoe het er bij jou voor staat? Gebruik dan onze luchtkwaliteitscheck per plaats of postcode; die toont dezelfde bron, maar dan actueel per uur en met pollenwaarden erbij.

De tien gemeenten met de schoonste lucht

Gemiddelde concentratie fijnstof (PM2,5) in microgram per kubieke meter, laag is beter.

#	Gemeente	PM2,5	PM10	NO₂
1	Schiermonnikoog	6,5	12,2	4,0
2	Leeuwarden	6,6	11,6	4,5
3	Groningen	6,7	11,4	5,2
4	Assen	6,7	11,2	4,5
5	Den Helder	6,8	12,6	7,9
6	Texel	6,8	13,1	5,8
7	Terschelling	6,9	13,3	4,7
8	Ameland	6,9	13,0	3,9
9	Hoogeveen	6,9	11,3	4,5
10	Emmen	7,0	11,3	4,7

Het patroon is onmiskenbaar: het noorden en de Wadden winnen. Daar komt de wind meestal over zee binnen, staat weinig industrie bovenwinds en is de verkeersdruk laag. Ameland (NO₂ 3,9) en Schiermonnikoog (4,0) hebben nauwelijks meetbare stikstofdioxide — ongeveer een vijfde van wat een Amsterdammer inademt.

De tien gemeenten met de vuilste lucht

#	Gemeente	PM2,5	PM10	NO₂
1	Rotterdam	8,4	13,7	18,3
2	Vlissingen	8,4	13,9	16,8
3	Middelburg	8,3	13,6	16,9
4	Dordrecht	8,3	13,3	15,2
5	Breda	8,3	13,1	10,0
6	Tilburg	8,3	13,1	9,0
7	Venlo	8,3	13,1	8,9
8	Nijmegen	8,3	13,0	9,3
9	’s-Hertogenbosch	8,3	13,0	7,9
10	Gouda	8,3	13,2	11,7

Twee verschillende problemen lopen hier door elkaar. In Rotterdam, Vlissingen en Dordrecht is het de combinatie van haven, scheepvaart, industrie en snelwegen: hoge NO₂-waarden bóvenop een verhoogde fijnstofachtergrond. In Brabant en Limburg is het vooral die achtergrond zelf: fijnstof dat over de grens uit Vlaanderen en het Ruhrgebied komt aanwaaien, aangevuld met ammoniak uit de veehouderij die in de lucht omslaat naar secundair fijnstof.

Waar staat jouw stad?

Amsterdam (7,9 PM2,5) en Den Haag (8,0) zitten in de middenmoot voor fijnstof, maar hebben wél de hoogste stikstofdioxide van het land na Rotterdam: 18,9 en 16,3 microgram. Utrecht (8,2) en Eindhoven (8,2) volgen. Opvallend zijn Heerlen (7,3) en Maastricht (7,5): lager dan verwacht, doordat het Limburgse heuvelland beter ventileert dan de dichtbebouwde Randstad.

Wat betekenen die getallen voor je gezondheid?

Alle veertig gemeenten voldoen ruim aan de Europese grenswaarde van 25 microgram PM2,5 per kubieke meter. Maar de WHO-advieswaarde is 5 microgram jaargemiddeld, en die haalt geen enkele Nederlandse gemeente — ook Schiermonnikoog niet. Het verschil tussen de schoonste en de vuilste gemeente is ongeveer 30 procent fijnstof; gezondheidskundig scheelt dat in de orde van enkele maanden levensverwachting op bevolkingsniveau.

• PM2,5 dringt tot in de longblaasjes door en is de belangrijkste indicator voor hart- en longschade.
• PM10 bevat ook grover stof: opwaaiend wegdek, bouw en landbouw.
• NO₂ is bijna volledig verkeer. Het piekt binnen enkele honderden meters van drukke wegen, dus je straat telt zwaarder dan je gemeente.

Dat laatste is belangrijk: een gemeentegemiddelde zegt weinig over jouw voordeur. Wie op vijftig meter van een doorgaande weg woont in het ‘schone’ Assen kan slechter af zijn dan iemand in een groene buitenwijk van Rotterdam.

Zelf checken: van gemeente naar jouw adres

Wij hebben de open data achter dit onderzoek als gratis tools beschikbaar gesteld. Zo controleer je je eigen situatie:

1. Meet je lucht van nu. Vul je plaats of postcode in bij de luchtkwaliteit- en pollencheck. Je ziet de Europese luchtkwaliteitsindex, PM2,5, PM10, NO₂, ozon en een verwachting voor vier dagen.
2. Bekijk je pand en omgeving. Met de adrescheck haal je bouwjaar, oppervlakte en gebruiksfunctie uit de open adres- en gebouwenregistratie — handig om te zien of je woning uit een periode komt waarin nog niet op ventilatie en isolatie werd ontworpen.
3. Weeg je auto mee. Rijd je zelf op diesel of benzine, dan zie je met de autocheck per kenteken welke brandstof, emissieklasse en bouwjaar er op jouw voertuig staan; de wegenbelastingcalculator laat zien wat een schonere of lichtere auto maandelijks scheelt.
4. Reken door wat maatregelen kosten. Overweeg je van gas af of beter te ventileren? Met de gas- en kostentools reken je verbruik in m³ om naar kWh en euro’s.

Een volledig overzicht van onze gratis rekenhulpen staat op de toolspagina.

Wat helpt er echt tegen slechte lucht in huis?

Drie maatregelen leveren volgens de gezondheidsdiensten het meeste op, en ze zijn alle drie huishoudelijk:

• Stook geen hout. Een open haard of houtkachel is in een woonwijk verreweg de grootste lokale fijnstofbron — groter dan het verkeer in dezelfde straat.
• Ventileer op het juiste moment. Zet ramen open aan de kant weg van de drukke weg en vermijd de ochtend- en avondspits; check daarvoor de uurwaarden in de luchtkwaliteitscheck.
• Onderhoud je mechanische ventilatie. Vervuilde filters halveren de aanvoer van schone lucht. Meldt je unit een storing, dan vind je de betekenis van de code in ons overzicht van storingscodes per merk.

Verantwoording

Bron: CAMS European Air Quality Reanalysis via de open luchtkwaliteits-API van Open-Meteo, uurwaarden 21 mei tot en met 20 augustus 2026, 2.208 waarnemingen per locatie. Per gemeente is één coördinaat in het centrum gebruikt; concentraties binnen een gemeente variëren sterk per straat. Modelwaarden wijken lokaal af van een fysiek meetstation. Een zomerperiode ligt voor fijnstof doorgaans lager dan een jaargemiddelde, maar de onderlinge rangorde tussen gemeenten is over het jaar stabiel.